De inwoners van Rotterdam worden blootgesteld aan luchtverontreinigende stoffen, zoals ultrafijne deeltjes - die tot de meest zorgwekkende voor de gezondheid behoren en waarover nog het minst bekend is. In heel Zuid-Holland meet slechts één officieel meetstation deze deeltjes.
Doe mee aan dit burgerwetenschappelijk initiatief om te ontdekken wat er werkelijk in de lucht zit waar jij woont, en zet die kennis om in invloed om positieve verandering te bewerkstelligen.
Elke dag adem je 11.000 liter lucht in. Maar weet je wat erin zit?
Biologisch eten, sporten, de juiste vitamines, zonnebrandcrème met factor 50… Je doet er alles aan om gezond te blijven. Maar hoe vaak denk je eigenlijk na over de kwaliteit van de lucht die je elk moment inademt?
Je fietst naar school of werk, laat de hond uit langs de Maas, sport in Het Park of drinkt wat op een terras met vrienden. Omdat lucht onzichtbaar is, sta je er zelden bij stil. Maar zeker in Rotterdam, met de grootste haven van Europa om de hoek, vol verkeer, industrie en scheepvaart, is schone lucht niet iets vanzelfsprekends.
STAP 1
Meer dan je denkt. Door deel te nemen aan dit burgerwetenschappelijke project doe je meer dan alleen informatie verzamelen: je helpt een duidelijker beeld te krijgen van de luchtkwaliteit op de plekken waar mensen daadwerkelijk wonen, werken en hun tijd doorbrengen. Samen kunnen we lokale waarnemingen omzetten in kennis die leidt tot zinvolle actie.
Jouw deelname kan helpen om:
-
Je lokale omgeving te begrijpen
Ontdek hoe de luchtkwaliteit verandert gedurende de dag en op verschillende locaties in je buurt.
-
Bewijs voor verandering te leveren
Gegevens die door bewoners worden verzameld, vormen een krachtige basis voor gesprekken met gemeenten, onderzoekers, maatschappelijke organisaties, beleidsmakers en andere partners die zich inzetten voor verbetering van de luchtkwaliteit.
-
Collectieve actie te stimuleren
Door met metingen bij te dragen, word je onderdeel van een gemeenschap die zich inzet voor gezondere buurten en schonere lucht voor iedereen. Al te lang hebben wijken in de buurt van de haven weinig zeggenschap over wat er in hun eigen achtertuin gebeurt.
Door mee te doen, bouwen we het vertrouwen, de eenheid en de lokale beweging op die nodig zijn om invloed uit te oefenen op beslissingen die onze gezondheid beïnvloeden.
Je vraagt je misschien af: ‘Wat kan ik nu eigenlijk betekenen?’
We verzamelen een grote hoeveelheid gegevens over luchtvervuiling.
Waarom weten we dit dan niet over jouw straat?
In een havenstad als Rotterdam liggen industrie, scheepvaart en druk verkeer pal naast woonwijken en onze leefomgeving. Hoewel we veel horen over luchtvervuiling in de stad, blijft een van de grootste bedreigingen grotendeels onzichtbaar: ultrafijne deeltjes (UFP).
bronnen:
[1] Longen (ontsteking, littekenvorming) | Mechanismen van door ultrafijne deeltjes veroorzaakte effecten op de ademhalingsgezondheid, Experimental & Molecular Medicine
[2] Longen (afzetting tot in de longblaasjes) | Ultrafijne deeltjes: bronnen, toxiciteit en afzettingsdynamiek in de menselijke luchtwegen, ScienceDirect
[3] Bloedbaan | Risico’s van ultrafijnstof in de buitenlucht, Gezondheidsraad (2021)
[4] Hersenen / reukbaan | Translocatie van ingeademde ultrafijne deeltjes van de neus naar de hersenen, PMC, en Translocatie van ingeademde ultrafijne deeltjes naar de hersenen, PubMed (Oberdörster et al., 2004)
[5] Song et al., 2026: https://link.springer.com/article/10.1186/s12974-026-03770-x
STAP 2
De gangbare deeltjes PM10 en PM2,5 die bij luchtmetingen worden gedetecteerd zijn al klein, maar ultrafijne deeltjes zijn extreem klein: kleiner dan 0,1 micrometer. UFP’s ontstaan bij de verbranding van fossiele brandstoffen in het verkeer, de scheepvaart, de luchtvaart en de industrie.
Vanwege hun minuscule omvang en de aard van verspreiding zijn UFP’s lokaal en van korte duur. De concentraties veranderen snel over korte afstanden en in korte tijdsbestekken; een verandering in de windrichting vanuit de haven of een voorbijrijdende vrachtwagen zorgen voor pieken en dalen in de lucht die je daadwerkelijk inademt.
Hoe beïnvloedt UFP je lichaam?
Omdat ultrafijne deeltjes zo klein zijn, gaan ze voorbij aan de natuurlijke filters van je lichaam:
-
In de longen
Grotere deeltjes blijven vaak in je neus en luchtwegen hangen en kunnen worden opgehoest of uitgeniest. UFP’s zijn zo klein dat ze diep doordringen tot in de allerkleinste luchtzakjes in je longen (alveoli genaamd), waar zuurstof in je bloed terechtkomt [1]. Daar kunnen ze ontstekingen veroorzaken en - bij langdurige blootstelling - bijdragen aan schade aan en littekenvorming in het longweefsel [2].
-
In de bloedbaan
Deze deeltjes komen rechtstreeks vanuit de longen in de bloedbaan terecht. Onderzoek van de Gezondheidsraad van Nederland brengt blootstelling aan UFP’s in verband met schade aan het hart en de bloedbaan en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Die kunnen leiden tot ernstige problemen zoals hartaanvallen en beroertes [3].
-
In de hersenen
Er is vastgesteld dat ultrafijne deeltjes de hersenen bereiken via de neus (via het neusslijm) en via de longen (via het bloed) [4]. UFP’s hoeven de hersenen niet te bereiken om schade aan te richten. Wanneer ze zich in de longen nestelen, veroorzaken ze een ontsteking die zich via de bloedbaan verspreidt, waardoor de beschermende barrière van de hersenen wordt verzwakt en de immuuncellen worden geprikkeld [5].
Wat zijn ultrafijne deeltjes?
De blinde vlek in de monitoring.
Nederland beschikt over een van de meest geavanceerde netwerken ter wereld om luchtkwaliteit te monitoren. Deze officiële netwerken zijn bedoeld om na te gaan of wordt voldaan aan de regionale, jaarlijkse gemiddelde normen. Wat deze metingen echter niet doen, is aantonen wat de variabiliteit van de luchtkwaliteit op verschillende locaties is.
Volgens de herziene EU-richtlijn inzake luchtkwaliteit moet Nederland uiterlijk in december 2026 over UFP-monitoring beschikken (zie artikel 10). Officieel voorziet de richtlijn er in dat op slechts twee plekken in het hele land ultrafijne deeltjes moeten worden gemeten (lees het antwoord van de regering). Dat zegt weinig over de blootstelling op lokaal niveau.
Met onze gecertificeerde meetapparatuur ga jij als citizen scientist nauwkeurig informatie verzamelen, waarmee we de kortlevende en inhomogene verdeling van UFP’s kunnen observeren. Je bijdrage levert relevante data aan om de gaten te vullen en te helpen de nieuwe regelgeving aan te scherpen.
Niemand kent jouw buurt beter dan jij.
In plaats van te vertrouwen op van afstand verzamelde data, legt dit project meetinstrumenten rechtstreeks in de handen van buurtbewoners om het actuele risico op blootstelling aan ultrafijne deeltjes op straatniveau vast te leggen.
Door jouw lokale bevindingen te combineren met wetenschappelijke ondersteuning van Stichting One Planet Port, Erasmus Universiteit Rotterdam en Erasmus MC, krijgen we een vollediger beeld van de luchtkwaliteit op de plekken waar we wonen, leren en werken.
STAP 3
Burgerwetenschap biedt een fundamenteel andere aanpak.
Samen maken we het onzichtbare zichtbaar.
We gaan de lucht die we inademen zichtbaar maken door samen onderzoek te doen en metingen te verrichten.
Van giswerk naar feiten
We kijken niet langer naar schattingen, maar naar harde cijfers uit je eigen buurt. Dit betekent dat bewoners, onderzoekers en de overheid allemaal naar dezelfde omstandigheden kijken.
-
De eerste stap
Met de resultaten van de metingen kunnen we aantonen dat er een probleem is in jouw buurt. Daarmee kunnen we instanties en de gemeente benaderen, en vragen een oplossing te vinden.
-
De langetermijnstrategie
Ervoor zorgen dat ultrafijne deeltjes worden opgenomen in bindende regelgeving over de luchtkwaliteit.
We plannen samen waar we gaan meten en wat we doen met wat we vinden. Wij zorgen voor de apparatuur, de wetenschappelijke onderbouwing en de begeleiding. Jij bepaalt waar we metingen uitvoeren en waar we op letten. Ken je een schoolplein waar het verkeer een punt van zorg is, een verloskundigenpraktijk aan het water waar dag in dag uit schepen langs varen, of gewoon een plek waar je de vervuiling ruikt en je afvraagt hoe het met de luchtkwaliteit gesteld is? We brengen het samen in kaart.
Doe mee, voer metingen uit in jouw buurt en help de toekomst van onze leefomgeving te bevorderen.
Dit zal op zijn beurt onmiddellijke verandering teweegbrengen:
STAP 4
Over dit project
Dit project wordt gefinancierd door een academische onderzoekssubsidie van het Resilient Delta Initiative (TU Delft, Erasmus MC en Erasmus Universiteit Rotterdam) in samenwerking met stichting One Planet Port. Onze meetinstrumenten zijn van onderzoekskwaliteit, gecertificeerd en onafhankelijk gekalibreerd. De gegevens zijn bestand tegen institutionele toetsing. De meetresultaten kunnen niet zomaar terzijde worden geschoven.
Wil je meedoen of meer weten? Schrijf je in!
STAP 5